Gorzów - Landsberg
Historia
Władcy
Ludzie
Widokówki - Pocztówki
Zdjęcia
Mapy
Publikacje
Forum
Autor
Linki
Gorzów Wlkp.

Spis treści | Rozdział II >

1. TOPOGRAFIA

Region gorzowski objął obszary wkraczające na południu na tereny pradoliny toruńsko-eberswaldzkiej, tereny płaskie, monotonne, pozbawione lasów, przecięte Wartą, jej rozlewiskami i dopływami. Północny pas regionu to urozmaicona krajobrazowo Wysoczyzną Barlinecka, sfalowana, pokryta lasami.

Najwcześniejsze ślady osadnictwa na terenie regionu gorzowskiego pochodzą już z młodszej epoki kamiennej. Zajmowało ono początkowo obszary nizinne, piaszczyste, skupiając się przy rzekach i strumieniach. Stopniowo jednak, w miarę mijania wieków, obejmowało w swe posiadanie również tereny wysoczyzn. Tutaj właśnie występują płaty żyznych gleb, stanowiące obok lasów największe bogactwo naturalne regionu. Układają się one szerokim półkolem na północ od Warty. Centrum owego półkola stanowi Gorzów.

Położenie topograficzne Gorzowa charakteryzują pewne właściwości, które w dużej mierze zadecydowały o założeniu tu w XIII w. okazałego średniowiecznego miasta, a także wpływały na kształtowanie się jego sylwetki w czasie następnych siedmiu wieków.

Gorzów leży na północnej krawędzi pradoliny toruńsko-eberswaldzkiej, nad Wartą, przy ujściu rzeczki Kłodawy. Spływając z północy, wyżłobiła ona w krawędzi pradoliny prostopadłą dolinę boczną, a u jej wylotu uformowała stosunkowo rozległy stożek napływowy. Wyniesienie było od południa, zachodu i północy otoczone wodą i bagniskami. Jedynie od wschodu poprzez wąskie pasmo suchych, nieco wyższych terenów łączyło się z południowo-wschodnim załamaniem malowniczych wzgórz krawędzi pradoliny wznoszących się około 50 metrów ponad poziom jej dna. Wzgórza te towarzyszą Warcie przed miastem od wschodu i od zachodu. Na wysokości obecnych ulic Dzieci Wrzesińskich i Drzymały załamują się ku północy i biegną dalej wzdłuż dolinki, którą wyrzeźbiła Kłodawa.

Między wzgórzami a wyniesieniem stożka napływowego, od północnego wschodu, jeszcze w połowie XVII w. przepływała jedna z odnóg Kłodawy, a równolegle do niej ciągnął się wąski i długi Staw Miedziany. Od zachodu biegły dwie równoległe odnogi rzeczki. Jedna z nich, właściwa Kłodawa płynęła od północy poprzez staw (prawdopodobnie tzw. Górny) i łagodnym łukiem okrążając Gorzów od północnego zachodu, przebiegała obok Stawu Kłodawskiego, sąsiadującego z miastem. Z tego stawu wypływała druga odnoga i równolegle z pierwszą dążyła do Warty, wyznaczającej od południa granicę miasta. W XIII w. poziom wód był wyższy, stąd wąska obecnie rzeczka i nieistniejące już stawki przekształcały się, szczególnie jesienią i wiosną, w wielkie rozlewiska, co nadawało wyniesieniu charakter nieledwie wyspowy.

Odmiennie kształtowały się warunki topograficzne na przeciwległym, lewym brzegu Warty. Znaczne oddalenie (ok. 20 km) południowej krawędzi pradoliny rzeki utrudniało dostęp do terenów wysokich i suchych. Warta tworzyła tu gęstą sieć odnóg, rozlewających się na terenie podmokłym, a miejscami bagnistym. Pozostałości odnóg przetrwały do naszych czasów w postaci licznych drobnych stawów i starorzeczy, stopniowo zanikających na skutek osuszania i regulacji. Lasów brak tu zupełnie5, a gleby są ubogie.

 
 

Copyright © 2007-2009. All rights reserved.