Gorzów - Landsberg
Historia
Władcy
Ludzie
Widokówki - Pocztówki
Zdjęcia
Mapy
Publikacje
Forum
Autor
Linki
Gorzów Wlkp.

< Rozdział XIV | Spis treści | Rozdział XVI >

15.GOSPODARKA KOMUNALNA

Budynki mieszkalne. Działania wojenne w Gorzowie — jak już wspomniano — spowodowały straty materialne głównie w dwóch dziedzinach: w dziedzinie przemysłu i w dziedzinie gospodarki mieszkaniowej. Straty poniesione przez przemysł wyniosły 50—60 % stanu budynków i urządzeń przemysłowych sprzed roku 1945, straty w gospodarce mieszkaniowej — 35,5% stanu zasobów mieszkaniowych z okresu przed wyzwoleniem miasta, Sytuacja ta spowodowała, że historia gospodarcza polskiego Gorzowa stała się przede wszystkim historią odbudowy i rozbudowy przemysłu oraz odbudowy i rozbudowy zasobów mieszkaniowych miasta.

Proces odbudowy i rozbudowy zasobów mieszkaniowych Gorzowa przebiegał i przebiega nadal w dwóch zasadniczych kierunkach: 1. podjęcie remontów kapitalnych budynków mieszkalnych, przy założeniach planu stawiającego za cel — zwłaszcza w pierwszym okresie powojennym — odbudowę zniszczonych działaniami wojennymi budynków mieszkalnych, oraz zapobieżenie przedwczesnej dekapitalizacji i przedłużenie okresu eksploatacyjnego budynków mieszkalnych; 2. realizacja budownictwa mieszkaniowego w celu zaspokojenia potrzeb zwiększającej się równolegle z rozwojem przemysłu ludności miasta.

Poważne zadania zarówno w zakresie remontów kapitalnych budynków mieszkalnych, jak i w zakresie budownictwa mieszkaniowego, wymagały przede wszystkim stworzenia odpowiedniej bazy technicznej, tj. zorganizowania i uruchomienia przedsiębiorstw remontowo-budowlanych, o odpowiedniej mocy przerobowej i szerokim profilu produkcyjnym, którego wymagały złożone warunki odbudowy. Tak powstało w Gorzowie kilka przedsiębiorstw remontowo-budowlanych, z których należy przede wszystkim wymienić: Miejskie Przedsiębiorstwo Remontowo-Budowlane, Gorzowskie Przedsiębiorstwo Budowlane, Szczecińskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego, Wytwórnię Stolarki Budowlanej i Parkietu oraz Gorzowskie Przedsiębiorstwo Remontowo-Montażowe Przemysłu Materiałów Budowlanych.

Miejskie Przedsiębiorstwo Remontowo-Budowlane w Gorzowie wywodzi swoją działalność z brygad remontowych, powołanych w r. 1945 przez Zarząd Nieruchomości Miejskich w Gorzowie, których zadaniem w latach 1945—1948 było przeprowadzenie inwentaryzacji budynków, prowizoryczne ich zabezpieczenie przed dalszą dewastacją oraz wykonywanie kompleksowych remontów kapitalnych budynków mieszkalnych. Z dniem 1 maja 1949 r. brygady remontowe ZNM przekształcone zostały w Miejskie Przedsiębiorstwa Budowlane, którego pierwszym dyrektorem został inż. Karol Lamprecht. Przedsiębiorstwo to objęło swoją działalnością remonty kapitalne budynków mieszkalnych oraz rozbiórkę domów zniszczonych wskutek działań wojennych i nie nadających się już do remontu. Uchwałą Prezydium MRN w Gorzowie z dnia 22 lutego 1951 r. MPB przemianowane zostało na Miejskie Przedsiębiorstwo Remontowo-Budowlane z zadaniami w zakresie robót budowlano-montażowych. Ponadto, począwszy od stycznia 1957 r., przedsiębiorstwo przejęło brygadę drogową byłego Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej Nr 2 w Gorzowie, Miejskie Przedsiębiorstwo Remontowo-Budowlane objęło w r. 1951 swoją działalnością remonty kapitalne i bieżące budynków mieszkalnych

będących w administracji Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych w Gorzowie oraz zarządów w Dobiegniewie, Drezdenku, Kostrzynie, Strzelcach Krajeńskich i Witnicy. W związku z powoływaniem przez zarządy budynków mieszkalnych własnych ekip remontowo-budowlanych oraz przejęciem brygady drogowej, MPRB w Gorzowie począwszy od 1958 r. przestawiło swój profil produkcyjny głównie na budownictwo mieszkaniowe i socjalne rady narodowej i innych inwestorów państwowych oraz na remonty i budownictwo drogowe. Rozwój przedsiębiorstwa obrazuje stały wzrost mocy przerobowej. I tak w r. 1950 przerób przedsiębiorstwa w cenach porównywalnych wyniósł 2 210 000 Zł; w r. 1952 — 4 840 000 zł; w r. 1954 — 9 663 100 zł; w r. 1956 — 17 639 500 zł; w r. 1958 — 21 674 000 zł i w r. 1960 ponad 22 000 000 zł. Plan pięcioletni na lata 1961—1965 zakłada wzrost mocy przerobowej MPRB do wysokości 40 000 000 zł rocznie, Zadania te zostaną wykonane poprzez zwiększenie stanu wyposażenia przedsiębiorstwa w nowoczesny sprzęt budowlany, pełne przestawienie się na mechanizację i uprzemysłowienie budownictwa mieszkaniowego oraz podniesienie kwalifikacji zawodowych załogi.

Gorzowskie Przedsiębiorstwo Budowlane w Gorzowie powstało w r. 1946 jako Oddział Nr VI Państwowego Przedsiębiorstwa Budowlanego w Poznaniu. Pierwszym kierownikiem oddziału mianowany został Ignacy Jurdziak. Oddział ten w latach 1950—1951 przekształcono w Zarząd Budowlany Nr 16 podległy organizacyjnie Zjednoczeniu Budownictwa Miejskiego Nr 1 w Poznaniu. W r. 1954 przeniesiono siedzibę zarządu z Gorzowa do Zielonej Góry, a w Gorzowie powstał Odcinek Budowlany podległy organizacyjnie Zarządowi Budowlanemu w Zielonej Górze, przekształcony następnie z dniem 1 kwietnia 1959 r, w samodzielne Gorzowskie Przedsiębiorstwo Budowlane. Profil produkcyjny GPB obejmuje budownictwo mieszkaniowe i socjalne (szkoły, internaty, przedszkola, żłobki i domy kultury) oraz budownictwo przemysłowe, tak na obszarze Gorzowa, jak i całego województwa zielonogórskiego, w szczególności w Zielonej Górze, Międzyrzeczu, Nowej Soli, Skwierzynie, Strzelcach Krajeńskich i Sulęcinie. Efekty rzeczowe osiągnięte przez przedsiębiorstwo w latach 1946—1958 w samym tylko Gorzowie zamknęły się liczbą oddanych do użytku 280 nowych izb mieszkalnych, czterech szkół oraz dużą liczbą obiektów przemysłowych w Nowej Elektrowni, Gorzowskich Zakładach Włókien Sztucznych, Zakładach Mechanicznych, „Gorzów" i Wytwórni Stolarki Budowlanej i Parkietu w Gorzowie. O szybkim rozwoju mocy przerobowej tego przedsiębiorstwa świadczy chociażby fakt, że gdy w latach 1950—1956 przerób roczny całego zarządu budowlanego wyniósł około 40 mln zł, to w r. 1958 sam tylko odcinek gorzowski przerobił 33,7 mln zł. W r. 1960 moc przerobowa GPB osiągnęła wielkość 55 mln zł. Plan pięcioletni na lata 1961—1965 przewiduje wzrost mocy przerobowej tego przedsiębiorstwa do wysokości 120 mln zł, z tego na obszarze Gorzowa do 80 mln zł. Obok wymienionych już przedsiębiorstw o typowym profilu produkcyjnym, skierowanym głównie na budownictwo mieszkaniowe i socjalne, od r. 1953 działa w Gorzowie Szczecińskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego, które obok swoich zasadniczych zadań produkcyjnych w zakresie budownictwa wielkich obiektów przemysłowych realizuje również w Gorzowie i województwie zielonogórskim zadania w zakresie budownictwa mieszkaniowego i socjalnego. W r. 1953 Szczecińskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego przejęło wszystkie budowy na obszarze Gorzowa od Poznańskiego Przemysłowego Zjednoczenia Budowlanego i powołano kierownictwo Grupy Robót Nr IX w Gorzowie, na którego czele stanął Jerzy Ławreńczuk. Wielkość przerobu gorzowskiej grupy robót na obszarze miasta Gorzowa i województwa zielonogórskiego kształtowała się następująco: w r. 1954 osiągnęła 13 626 400 zł; w r. 1956 — 15 882 000 zł; w r. 1958 — 27 291000 zł i w 1960 r. około 40 000 000 zł. W założeniach planu pięcioletniego na lata 1961— —1965 grupa robót przekształcona zostanie w samodzielne przedsiębiorstwo z siedzibą w Gorzowie, a jej moc przerobowa osiągnie wielkość 80 000 000 zł rocznie.

Ponadto powołano w Gorzowie dwa przedsiębiorstwa o produkcji bezpośrednio związanej z potrzebami budownictwa mieszkaniowego. Są to: Wytwórnia Stolarki Budowlanej i Parkietu oraz Gorzowskie Przedsiębiorstwo Remontowo-Montażowe Przemysłu Materiałów Budowlanych. Wytwórnia Stolarki Budowlanej i Parkietu powstała w r. 1945 jako stolarnia budowlana. W r. 1951 uruchomiono wytwórnię parkietu, a następnie w latach 1957——1960 dokonano przebudowy istniejącej stolarni na nowoczesną wytwórnię stolarki budowlanej, wyposażoną we własną suszarnię, Siłownię i trafostacjo oraz reprezentującą zmechanizowany w znacznym stopniu proces produkcyjny. Wytwórnia ta zabezpiecza w pełni dostawę gotowych elementów stolarki budowlanej dla potrzeb budownictwa mieszkaniowego Gorzowa.

Przedsiębiorstwo Remontowo-Montażowe Przemysłu Materiałów Budowlanych w Gorzowie powstało 27 września 1945 r. jako Zakłady Remontowo-Montażowe z siedzibą w Wieprzycach. Zakłady miały charakter usługowy i zajmowały się remontem sprzętu budowlanego oraz produkcją części zamiennych dla tego sprzętu. W październiku 1956 r. zakłady zostały przemianowane na Zakłady Sprzętu Budowlanego Nr 3 i przeniesione do Gorzowa, gdzie podjęły produkcję urządzeń i sprzętu budowlanego. Wzrastające potrzeby remontowe w zakresie przemysłu materiałów budowlanych spowodowały, że w 1960 r. zakłady ponownie uległy reorganizacji i przekształcone zostały w Przedsiębiorstwo Remontowo-Montażowe Przemysłu Materiałów Budowlanych o sprecyzowanym profilu produkcyjnym.

Obok wymienionych przedsiębiorstw budowlanych na terenie Gorzowa działają Gorzowskie Zakłady Przemysłu Terenowego Materiałów Budowlanych, Przedsiębiorstwo Robót Elewacyjnych, Przedsiębiorstwo Remontowo-Montażowe Handlu Wewnętrznego, oraz — na terenie powiatu gorzowskiego — Przedsiębiorstwo Budownictwa Wiejskiego. W latach 1946—1949 działało również w Gorzowie Społeczne Przedsiębiorstwo Budowlane.

Niezależnie od działalności przedsiębiorstw państwowych w zakresie budownictwa mieszkaniowego, działały i działają jeszcze w Gorzowie spółdzielnie pracy, z których do najstarszych należy Spółdzielnia Pracy Remontowo-Budowlana. Powstała ona zaraz po wojnie pod nazwą Spółdzielnia Elektrotechniczna Ziemi Lubuskiej w Gorzowie i wykonywała usługi w zakresie prac elektrotechnicznych, wodnokanalizacyjnych, murarskich i dekarskich. W związku z rozszerzającym się wachlarzem świadczonych usług, spółdzielnia przekształcona została z dniem 1 lipca 1949 r. w spółdzielnię remontowo-budowlaną. W lipcu 1951 r. wyodrębniono z niej branżę elektrotechniczną i utworzono samodzielną Spółdzielnię Elektrotechniczną w Gorzowie. Z oddziałów terenowych spółdzielni powstała w r. 1953 Spółdzielnia Pracy Remontowo-Budowlana „Przyjaźń'* w Skwierzynie i w r, 1957 Spółdzielnia Pracy Remontowo-Budowlana w Słubicach. Roczny przerób spółdzielni w latach 1952— —1958 kształtował się następująco: w r. 1952 — 4 650 000 zł: w r. 1954 — 3 518 500 zł; w r. 1956 — 4 662 900 zł i w r. 1958 — 6 610 000 zł.

Proces odbudowy i rozbudowy zasobów mieszkaniowych Gorzowa rozpoczął się od kompleksowych remontów kapitulnych podjętych w r. 1945 przez Zarząd Nieruchomości Miejskich. Odremontowano wówczas zespoły budynków mieszkalnych przy ulicach: Fabrycznej, Śląskiej i Cegielskiego, w rejonie dworca kolejowego Gorzów-Zamoście oraz przy pl. Słonecznym. Ogółem w latach 1945—1949 wyremontowano w Gorzowie około10 tys. izb mieszkalnych, a w latach 1950—1955 dalszych 5 tys. izb, w tym osiedle mieszkaniowe przy ul. Matejki i Kilińskiego. Dążenie władz miejskich Gorzowa do zahamowania procesu przedwczesnej dekapitalizacji substancji mieszkaniowej oraz do maksymalnego przedłużenia okresu eksploatacji budynków mieszkalnych w mieście, powoduje w latach 1956—1965 dalszy wzrost nakładów finansowych na kapitalne remonty.

Budownictwo mieszkaniowe rozpoczęto w Gorzowie w r. 1950. W latach 1950—1955 oddano do użytku 1381 izb mieszkalnych z czego 1286 izb z budownictwa rady narodowej i 95 z budownictwa zakładowego. W latach 1956—1960 oddano w Gorzowie do użytku 2946 izb mieszkalnych, z czego 1834 izby z budownictwa rady narodowej, 885 izb z budownictwa zakładów pracy i 227 izb z budownictwa spółdzielczego i indywidualnego ludności.

Plan pięcioletni na lata 1961—1965 zakłada wybudowanie w Gorzowie 6898 izb mieszkalnych. Jest to zamierzenie niezwykle ambitne, jeżeli uwzględnimy, że liczba oddanych do użytku izb mieszkalnych w latach 1956—1960 stanowi wzrost o 113,3% w porównaniu z liczbą izb oddanych do użytku w latach 1950— —1955, gdy tymczasem liczba izb przewidzianych do realizacji w planie na lata 1961—1965 stanowi wzrost o 132,7% w porównaniu z efektami rzeczowymi łat 1956—1960. Jak wynika z załączonych tabel, jest to pierwszy plan gospodarczy w Gorzowie, który główny ciężar inwestycji w dziedzinie budownictwa mieszkaniowego nakłada na gorzowskie zakłady pracy.

Spośród gorzowskich zakładów przemysłowych objętych planem budownictwa mieszkaniowego w latach 1961—1965 na czoło wysuwają się trzy największe zakłady produkcyjne Gorzowa, a mianowicie Gorzowskie Zakłady Włókien Sztucznych, których udział w planie budownictwa zakładowego wynosi 47,8%, Zakłady Mechaniczne „Gorzów", reprezentujące udział w wysokości 21,7% planu i Gorzowskie Zakłady Przemysłu Jedwabniczego w wysokości 16,3% planu. Ogółem udział tych zakładów stanowi 85,8% planu budownictwa zakładowego i 41,5% ogólnomiejskiego planu budownictwa mieszkaniowego w Gorzowie. Także wysokość nakładów finansowych tych zakładów stanowi 90,3% planu nakładów finansowych na budownictwo zakładowe, a 42,8% planu nakładów finansowych na budownictwo mieszkaniowe w Gorzowie. Udział poszczególnych zakładów przemysłowych w planie rzeczowym i finansowym zakładowego budownictwa mieszkaniowego w Gorzowie Wielkopolskim ilustruje zamieszczona tabela.

Począwszy od r. 1959 główny wysiłek inwestycyjny zarówno Miejskiej Rady Narodowej w Gorzowie, jak i czołowych zakładów przemysłowych, skierowany został na zabudowę gorzowskiego centrum. Obok rady narodowej największymi inwestorami w centrum są przede wszystkim Gorzowskie Zakłady Włókien Sztucznych, które do końca r. 1965 według założeń planu wybudują w śródmieściu 630 izb mieszkalnych. Zanim jednak przystąpiono do realizacji, całemu zamierzeniu nadało rozmachu powołanie Miejskiej Pracowni Urbanistycznej w Gorzowie wokół której skupił się silny zespół architektów i urbanistów, przybyłych do Gorzowa głównie z Warszawy, Zespół ton opracował projekt zabudowy śródmieścia. Czołowymi autorami tego projektu są Hanna i Włodzimierz Gierałtowscy.

Realizacja tego projektu jest obecnie w pełnym toku. Oddane już do użytku zespoły budynków mieszkalnych charakteryzuje przede wszystkim prostota oraz nowoczesność, powściągliwie powiązana z ocalałymi od zniszczenia fragmentami zabudowy. „Stoi dziś udane, kolorowe śródmieście", stwierdza Zimecki w swoim artykule o Gorzowie. Pierwszy etap zabudowy śródmieścia zakończony zostanie do r. 1965. Ogółem koszty budowy gorzowskiego centrum oblicza się na 115 806 300 zł.

Chcąc ustalić możliwie obiektywne kryteria oceny efektywności budownictwa mieszkaniowego w Gorzowie, należy prześledzić stan ilościowy zasobów mieszkaniowych w mieście w poszczególnych latach oraz kształtowanie się wskaźnika zagęszczenia określającego liczbę stałych mieszkańców przypadającą na jedną izbę mieszkalną w mieście.

Urządzenia komunalne. Pomyślny rozwój przemysłu i budownictwa mieszkaniowego w Gorzowie powiązany jest ściśle z odbudową i rozbudową urządzeń komunalnych, przede wszystkim wodociągów, urządzeń kanalizacyjnych, gazowni i elektrowni. Nie ulega wątpliwości, że aktualny stan tych urządzeń — poza nową elektrownią — jest technicznie w najwyższym stopniu niezadowalający i nie zaspokaja elementarnych potrzeb ośrodka miejskiego tej rangi co Gorzów. Złożyło się na to wiele przyczyn, głównie znaczne zaniedbanie tego odcinka gospodarki komunalnej przez niemieckie władze miejskie w latach 1914—1934, zniszczenia wojenne w 1945 r. i wreszcie wadliwa eksploatacja tych urządzeń w latach 1946— —1959.

Wodociągi i urządzenia kanalizacyjne Gorzowa pochodzą 7. r. 1900. Przed styczniem 1945 r. miasto posiadało 76,2 km czynnej sieci wodociągowej i 130 km sieci kanalizacyjnej, w tym 75 km sieci sanitarnej i 55 km sieci opadowej oraz około 3000 domowych podłączy wodociągowych. Ścieki sanitarne przepompowywane były do Warty, zaś wody opadowe odprowadzano do Warty lub Kłodawy. O zaniedbaniach w dziedzinie urządzeń komunalnych przejętych po administracji niemieckiej świadczy chociażby fakt, że lewobrzeżna dzielnica Gorzowa, położona na południe od kanału warciańskiego, pozbawiona była całkowicie urządzeń kanalizacyjnych i ścieki sanitarne odprowadzano do dołów gnilnych, samo zaś miasto, liczące na krótko przed wybuchem drugiej wojny światowej ponad 46 000 mieszkańców, nie posiadało oczyszczalni ścieków.

Uruchomienie wodociągów i kanalizacji w maju 1945 r. zapoczątkowało długotrwały proces wpierw odbudowy, a następnie dalszej rozbudowy tych urządzeń w celu pełnego zaspokojenia stale rosnących potrzeb przemysłu i ludności. Na czternaście studzien głębinowych, zniszczonych działaniami wojennymi, uruchomiono w r. 1945 cztery, a do r. 1950 — dalsze dwie. Studnie te dawały średnio do 6000 m3 wody na dobę., co oczywiście nie zaspokajało nawet minimalnych potrzeb miasta. Uruchamianie coraz to większej ilości podłączy domowych jeszcze bardziej pogłębiło deficyt wody w mieście. To skłoniło władze miejskie Gorzowa do podjęcia doraźnych środków, zmierzających do częściowej przynajmniej poprawy sytuacji w dziedzinie zaopatrzenia przemysłu i ludności w wodę.

Przede wszystkim uruchomiono w r. 1958 nowy zbiornik wyrównawczy wody pitnej oraz zlikwidowano częściowo deficyt wody przez eksploatację czynnych ujęć wody w granicach 2% ich normalnej wydajności produkcyjnej, Następnie oczyszczono studnie głębinowe oraz dokonano naprawy licznych uszkodzeń sieci oraz całkowitej wymiany niektórych odcinków rur.

Spowodowało to z jednej strony zmniejszenie zanieczyszczenia wody związkami żelaza, a w efekcie ograniczenie ubytku części silnie zanieczyszczonej wody, bezproduktywnie odprowadzanej dotąd przez odbiorców bezpośrednio do sieci sanitarnej, z drugiej zaś strony ograniczyło straty wody wewnątrz sieci do wysokości około 15% dobowej produkcji wody.

Dalszym krokiem w kierunku zmniejszenia deficytu wody w Gorzowie było zainstalowanie wodomierzy w zakładach przemysłowych, w budynkach użyteczności publicznej i w domach mieszkalnych. Wreszcie w r. 1959 uruchomiono oczyszczalnię wody. Uruchomienie jej po czternastu latach działalności wodociągów spowodowało duże szkody w postaci silnego zanieczyszczenia rur osadami mineralnymi. Trzeba jednak zaznaczyć, że okres eksploatacyjny gorzowskiej sieci wodociągowej wynosi przeciętnie pięćdziesiąt lat, tak że wymiana przynajmniej 80% czynnej sieci stałaby się w najbliższych latach koniecznością nawet w przypadku uruchomienia oczyszczalni wody bezpośrednio po wyzwoleniu.

W latach 1961—1970 stoją przed Miejską Radą Narodową Gorzowa niezmiernie ważne z punktu widzenia dalszego prawidłowego rozwoju miasta zadania, a mianowicie budowa sieci kanalizacyjnej w dzielnicy za kanałem oraz budowa nowego ujęcia wody i centralnej oczyszczalni ścieków. Budowę sieci kanalizacyjnej w dzielnicy za kanałem warciańskim w rejonie ulic Kobylogórskiej, Koniawskiej, Krótkiej, Wągrowieckiej i Zbąszyńskiej rozpoczęło w r. 1960. Główne prace w tej dzielnicy zostaną wykonane do końca 1965 r. kosztem 4,5 mln zł, w związku z czym długość sieci kanalizacyjnej miasta wzrośnie do 136 km.

Ogółem nakłady inwestycyjne na rozbudowę sieci kanalizacyjnej w latach 1961—1965 wyniosą 6,4 mln zł, w czym do wysokości 1 mln zł partycypują zakłady produkcyjne przemysłu zarządzanego centralnie.

Opracowano również dokumentację na budowę nowego ujęcia wody w powiecie gorzowskim. Prace nad budową tego ujęcia są obecnie w toku i według założeń planu ma ono dać miastu pod koniec 1965 r. podstawową masę wody, podczas gdy dotychczasowe ujęcia spełniać będą odtąd rolę ujęć awaryjnych i zasilających. Ogólny koszt tej inwestycji wyniesie 30 mln zł, w tym 19 mln zł w latach 1961—1965.

Po roku 1965 przewiduje się budowę dwóch zbiorników wyrównawczych oraz wieży ciśnień. Wysokość tych nakładów ilustruje fakt, że całość nakładów inwestycyjnych na rozbudowę wodociągów w planie na lata 1956—1960 wyniosła zaledwie 3950 tyś. zł. Po roku 1965 przewiduje się również budowę centralnej oczyszczalni ścieków. Pełna dokumentacja do tej budowy opracowana zostanie jeszcze w bieżącym planie pięcioletnim. Nakłady finansowe gorzowskich zakładów przemysłowych przeznaczone na realizację zadań związanych z problemem oczyszczania ścieków wyniosą w latach 1961—1965 1,9 mln zł.

Niezależnie od wielkiego wysiłku inwestycyjnego. Miejska Rada Narodowa w Gorzowie, w ramach koordynacji ogólnomiejskiej gospodarki wodą, stawia konsekwentnie wobec gorzowskich zakładów produkcyjnych zarządzanych centralnie wymóg szybkiej budowy własnych ujęć wody na potrzeby produkcyjne i gospodarcze. Chodzi tu głównie o Gorzowskie Zakłady Przemysłu Jedwabniczego i Zakłady Mechaniczne „Gorzów", gdyż największe zakłady produkcyjne miasta, Gorzowskie Zakłady Włókien Sztucznych, czerpią wodę z własnych studzien głębinowych, a od r. 1960 — z własnego ujęcia wody na Warcie; ponadto posiadają dla swoich potrzeb biologiczną oczyszczalnię ścieków. Zakłady przemysłowe, którym warunki techniczne nie pozwalają na budowę własnych ujęć wody, a które planują w najbliższych latach wzrost poboru wody z sieci miejskiej, będą w latach 1961—1965 finansowały budowę ujęć wody do wysokości 2 mln zł.

Obok środków inwestycyjnych planuje się w latach 1981— —1965 nakłady finansowe na remonty kapitalne wodociągów i kanalizacji w ogólnej wysokości 10,8 mln zł. Środki te przeznaczone zostaną głównie na przystosowanie sieci magistralnej wodociągów do odbioru wody z nowego ujęcia (7 mln zł) oraz na remont dwóch przepompowni ścieków i niektórych odcinków sieci (3,8 mln zł).

Plan na lata 1961—1965 przewiduje również zwiększenie taboru samochodowego dla potrzeb oczyszczania miasta. Problem oczyszczania chociażby tylko z uwagi na jego stronę sanitarną ma duże znaczenie dla miasta jako jeden z wielu czynników warunkujących prawidłowy rozwój społeczeństwa. Zakład Oczyszczania Miasta w Gorzowie borykał się i boryka nadal z dużymi trudnościami organizacyjnymi, i to zarówno z powodu braku sprzętu mechanicznego, jak i odpowiedniej ilości środków transportowych.

W roku 1950 zakład oczyszczania posiadał do swej dyspozycji jeden ciągnik z przyczepą oraz osiem par koni wraz z taborem. W ręku 1960 obok taboru konnego zakład posiadał już siedem samochodów, w tym piąć specjalnie przystosowanych do mechanicznego oczyszczania ulic. W latach 1961—1965 planuje się zakup dalszych pięciu samochodów specjalnych, tak że ogólny stan taboru mechanicznego wzrośnie do dwunastu pojazdów w roku 1965, co w znacznym stopniu przyczyni sic. do podniesienia czystości w mieście.

Jak wynika z tabeli, w latach 1961—1965 nie przewiduje się rozbudowy miejskiej sieci wodociągowej, gdyż nowe budownictwo mieszkaniowe i socjalne lokalizowane będzie w najbliższym dziesięcioleciu na terenach już uzbrojonych, zaś główne zakłady produkcyjne miasta korzystać będą z własnych ujęć wody. Plan nie przewiduje również zwiększenia produkcji wody sprzedawanej na potrzeby odbiorców z czynnych obecnie ujęć wody, gdyż wszelkie uzyskane nadwyżki przeznaczane będą na potrzeby własne, związane głównie z czyszczeniem sieci. Aby te nadwyżki osiągnąć, zrasza się obecnie ulice, place i zieleń publiczną miasta wodą czerpaną bezpośrednio z koryta Warty bądź Kłodawy. Sytuacja ta ulegnie poprawie dopiero z chwilą pełnego rozruchu nowego ujęcia wody.

Gazownia miejska i sieć gazowa w Gorzowie powstały w r. 1860. Długość sieci gazowej w r. 1945 wynosiła 63,6 km. W czasie działań wojennych w styczniu 1945 r. znaczna jej część uległa licznym uszkodzeniom, zaś niektóre odcinki całkowitemu zniszczeniu. Ponad sto lat eksploatacji sieci gazowej spowodowało, że jest ona w 40% zanieczyszczona naftalenem i związkami siarki.

Jeszcze gorszy stan techniczny przedstawiają podłącza domowe, skorodowane w blisko 80%, zwłaszcza wewnątrz budynków mieszkalnych.

Główne problemy, jakie stoją przed Miejską Radą Narodową w Gorzowie w dziedzinie pełnego zaopatrzenia przemysłu i ludności w gaz świetlny, to przede wszystkim całkowita wymiana sieci gazowej, przeprowadzenie przez Wartę odcinka rurociągu, wysadzonego w powietrze wraz z mostem kolejowym w r. 1945 i doprowadzenie gazu do Zamościa i innych lewobrzeżnych dzielnic miasta oraz budowa nowej piecowni.

Począwszy od r. 1956 podjęto remonty kapitalne sieci gazowej, połączone z całkowitą wymianą niektórych odcinków sieci. Z pracami tymi wiąże się problem całkowitej likwidacji strat gazu wewnątrz sieci. Nakłady finansowe na remonty kapitalne sieci gazowej wyniosły w latach 1956—1960 2,3 mln zł, zaś w latach 1961—1965, łącznie z remontem kapitalnym pieców; wyniosą 7,8 mln zł. W związku ze wzrostem zapotrzebowania na gaz świetlny i koks ze strony zakładów przemysłowych, będą one partycypować w kosztach rozbudowy sieci gazowej w wysokości 3 mln zł.

W roku 1957 uruchomiono w gazowni miejskiej nową czadnicę, a w latach 1961—1965 planuje się opracowanie pełnej dokumentacji na budowę nowej piecowni. Przed przystąpieniem do opracowania dokumentacji rozważy się jednak ewentualną możliwość dobudowania do istniejącej już piecowni dwóch lub trzech baterii pieców, zamiast budowy nowej piecowni, o ile oczywiście planowany efekt ekonomiczny w postaci wzrostu produkcji gazu będzie taki sam jak w przypadku budowy nowego obiektu.

Pierwsze prace budowlane w gazowni podjęte zostaną pod koniec r. 1965. Ogółem na rozbudowę gazowni miejskiej oraz dalszą rozbudową sieci gazowej przeznacza się środki inwestycyjne w wysokości 10 mln zł.

Jak wynika z założeń planu, przewiduje się utrzymanie produkcji gazu i koksu na dotychczasowym poziomie. Dla porównania: produkcja gazu wyniosła w Gorzowie w r. 1957 — 5485,7 tys. m3, w 1958 r. — 5731,0 tys. m3, zaś produkcja koksu w r. 1957 — 8582,0 tony, w r. 1958 — 9190,6 ton. Wzrost ilości gazu przeznaczonego na potrzeby odbiorców uzyska się przez likwidację strat gazu wewnątrz sieci oraz likwidację oświetlenia gazowego na ulicach miasta.

Elektrownia miejska w Gorzowie powstała w r. 1898. Wyposażenie jej przed r. 1945 stanowiły dwa zespoły turbin parowych i trzy zespoły parowych maszyn tłokowych wraz z generatorami prądu stałego, oraz 8 prostowników rtęciowych i jedna przetwornica prądu zmiennego. Łączna moc tych maszyn nie przekraczała 5780 kW. Obok elektrowni miejskiej energię elektryczną na potrzeby Gorzowa produkowała elektrownia cieplna fabryki maszyn i odlewni żeliwa Jaehne oraz elektrownia wodna w Bledzewie, obie wytwarzające prąd zmienny. Wszystkie trzy elektrownie przedstawiały moc szczytową o łącznej wielkości 7,6 MW.

Po wyzwoleniu wszystkie urządzenia energetyczne, zarówno w Gorzowie, jak i na pozostałym obszarze Ziemi Lubuskiej, przejęte zostały przez Zjednoczenie Energetyczne Okręgu Poznańskiego. W Gorzowie utworzony został Obwód Gorzów, podległy organizacyjnie zjednoczeniu i obejmujący swoim zasięgiem działania powiaty: gorzowski, skwierzyński, strzelecki, sulęciński oraz miasto Krzyż. W latach 1945—1946 obwód gorzowski odbudował i uruchomił elektrownię miejską w Gorzowie oraz elektrownię w Bledzewie w powiecie skwierzyńskim. Łączna moc szczytowa tych dwóch elektrowni wraz z elektrownią w Kamiennej w powiecie choszczeńskim nie przekraczała 4,5 MW i nie pokrywała rosnącego zapotrzebowania na energię elektryczną ze strony przemysłu i ludności. Zmierzając do częściowego przynajmniej zmniejszenia pogłębiającego się niedoboru mocy w Gorzowie, Zjednoczenie Energetyczne Okręgu Poznańskiego odbudowało i uruchomiło linie, wysokiego napięcia na odcinku Poznań—Gorzów, doprowadzając do Gorzowa energię elektryczną z elektrowni miejskiej w Poznaniu. Ostateczne i trwałe rozwiązanie problemu zaopatrzenia Gorzowa w energię elektryczną mogła przynieść jedynie budowa nowej, wysoko wydajnej elektrowni miejskiej.

W roku 1946 powołane zostało w Gorzowie kierownictwo budowy nowej elektrowni z inż. Stefenem na czele. Budowa trwała trzy lata i zakończona została w r. 1948. Nowa elektrownia miejska reprezentowała moc szczytową rzędu 42 MW i była pierwszą wielką inwestycją przemysłową w Gorzowie. Po roku 1948, zwłaszcza w latach 1956—1959, kontynuowano dalsze prace inwestycyjne nad rozbudową nowej elektrowni. Prace te prowadzone były przez Kierownictwo Grupy Robót Nr IX Szczecińskiego Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego w Gorzowie, Przedsiębiorstwo to oddało dotąd do eksploatacji transformatornię, kotłownię, wywrotnicę wagonową, wagę i podciągarkę oraz groblę na wysypisku odpopielania. Nowa elektrownia nie tylko zaspokoiła zapotrzebowanie na energię elektryczną w Gorzowie, ale stworzyła jednocześnie podstawy szybkiej reelektryfikacji miast i wsi na znacznym obszarze Ziemi Lubuskiej, a nawet poza tym obszarem.

Gorzów Wielkopolski posiada 98 km ulic miejskich, w tym 34 km o nawierzchni ulepszonej, co stanowi zaledwie 34,6% ogólnej długości ulic. Są to przeważnie ulice o nawierzchni kostkowej, bitumicznej i betonowej. Pozostałe 64 km ulic to ulice o nawierzchni nie ulepszonej, brukowanej głowaczami, oraz ulice o nawierzchni gruntowej, niekiedy umocnionej.

Na Warcie Gorzów Wlkp. posiada nowoczesny most żelbetowy przeznaczony dla ruchu kołowego i pieszego, łączący prawobrzeżne śródmieście z lewobrzeżnymi dzielnicami miasta. Most ten odbudowany został w r. 1951, w miejscu mostu wysadzonego przez oddziały Wehrmachtu w styczniu 1945 r. Ponadto w Gorzowie znajduje się kilkanaście mostów i przepustów przerzuconych przez Kłodawę, przez które przechodzą niektóre z ulic miasta, jak Chodkiewicza, Mickiewicza, Krajowej Rady Narodowej, 30 Stycznia, Dąbrowskiego, Chrobrego, Wybickiego i Sikorskiego. Kilka mostów znajduje się również w lewobrzeżnej części miasta, zaś na prawym brzegu Warty ciągnie się kilkaset metrów długi wiadukt kolejowy.

Znaczny obszar Gorzowa zajmuje zieleń publiczna. Pięć parków: Ludowy, Narodowy, Siemiradzkiego, Słowiański i Wiosny Ludów reprezentuje bogaty drzewostan z niezwykle ciekawymi okazami rodzimej i obcej flory. Na obszarze miasta znajdują się również trzy lasy komunalne, o mieszanym, liściasto-iglastym drzewostanie. Ponadto miasto ozdabiają liczne skwery, zieleńce i trawniki, a w dzielnicach peryferyjnych tereny zielone stanowią ogrody działkowe oraz gospodarstwa sadowniczo-warzywnicze. Ogółem w Gorzowie na jednego mieszkańca miasta przypada ponad 17 m2 terenów zielonych.

Zniszczenia wojenne oraz brak większych nakładów finansowych w pierwszym powojennym dziesięcioleciu spowodowały, że stan ulic, placów, mostów i zieleni publicznej w mieście jest niezadowalający. Dlatego też lata 1956—1965 charakteryzuje znaczny wzrost nakładów na inwestycje, kapitalne remonty i konserwację tych obiektów komunalnych. Po. raz pierwszy przewidziano środki na inwestycje drogowe w ostatnim roku planu gospodarczego na lata 1956—1960, w wysokości 2 min zł. W planie na lata 1961—1965 nakłady na inwestycje drogowe wzrosły w stosunku do poprzedniej pięciolatki o 475% i wyniosą 11,5 min zł. Również nakłady na kapitalne remonty ulic, placów i mostów, które w latach 1956—1960 wyniosły 5 450 000 zł, wzrosną w założeniach planu pięcioletniego na lata 1961—1985 do wysokości 12,5 mln zł, to jest o 129% w stosunku do poprzedniej pięciolatki. Takie nakłady na inwestycje i remonty kapitalne zieleni publicznej, które w latach 1956—1960 wyniosły 1,4 mln zł, osiągną w bieżącym planie pięcioletnim 1,5 mln zł, to znaczy wzrosną w stosunku do poprzedniej pięciolatki o 7%.

W ramach przewidzianych nakładów finansowych, 16 km ulic otrzyma nawierzchnię ulepszoną, głównie przez pokrycie asfaltem ulic brukowanych głowaczami, a 11,5 km ulic o nawierzchni gruntowej otrzyma nawierzchnię nie ulepszoną, przeważnie brukową. Plan rzeczowy przewiduje również poszerzenie lub wytyczenie nowej trasy niektórych ulic, jak np. ulicy Sikorskiego czy Grobli. Nastąpi również wymiana oraz znaczne zwiększenie powierzchni chodników w mieście. Zakończona zostanie również modernizacja ulicznego oświetlenia elektrycznego oraz pełna elektryfikacja ulic dotąd niedostatecznie oświetlonych, bądź wyposażonych w oświetlenie gazowe. Zainstalowano już lampy jarzeniowe w całej zachodniej części miasta. Szczególnie efektownie prezentują się w nocy ulice Armii Czerwonej i Obrońców Stalingradu. Nowe oświetlenie otrzymały również ul. Kosynierów Gdyńskich i wszystkie jej przecznice oraz ulice: Łokietka, Dzieci Wrzesińskich, Drzymały, Dąbrowskiego, Chrobrego i Mieszka Pierwszego. Ogółem plan rzeczowy na lata 1961—1965 przewiduje zwiększenie liczby punktów świetlnych w Gorzowie z 910 w r. 1960 do 1800 w r. 1965.

Niezależnie od nakładów finansowych, przewidzianych w planie terenowym, przystąpiono w ramach planu centralnego do budowy nowego mostu kolejowego. W latach 1959 i 1960 nastąpiło posadowienie filarów. Dalsze prace są w toku i ukończenie ich nastąpi w r. 1964. Będzie to — obok odbudowanego w r. 1951 mostu dla ruchu kołowego i pieszego — drugi na Warcie nowoczesny most gorzowski. Połączy on dworce kolejowe Gorzów Wlkp. i Gorzów-Zamoście, a ponadto dzięki dwustronnym przejściom dla ruchu pieszego znacznie ułatwi dojście do pracy pracownikom Gorzowskich Zakładów Przemysłu Jedwabniczego.

W dziedzinie zieleni publicznej planuje się całkowitą renowację, a następnie zabezpieczenie należytej konserwacji istniejących terenów zielonych i zalesienie 15 ha nieużytków miejskich oraz uporządkowanie i rozbudowę, miejskiej szkółki drzew. Dla wykonania tych zadań, jak również zadań w zakresie inwestycji, remontów kapitalnych i konserwacji ulic, placów i mostów powołano w Gorzowie w r, 1960 odrębne przedsiębiorstwo pod nazwą Miejski Zarząd Dróg i Zieleni.

Komunikacja miejska. Jednym z niezmiernie istotnych elementów, od którego zależy sprawne funkcjonowanie miasta jako zorganizowanej całości, jest komunikacja miejska. Działania wojenne w styczniu 1945 r. pozostawiły po sobie ślady w postaci poważnego zniszczenia układu głównych ciągów ulicznych miasta. Po oczyszczeniu ulic z zalegającego je gruzu i złomu i przywróceniu ich pełnej przelotowości, uruchomiono w Gorzowie z dniem 1 stycznia 1950 r. stałą komunikacją tramwajową na dwóch liniach, których łączna długość wynosiła 8 km. Na liniach tych kursowało pięć wozów, przekazanych Gorzowowi przez Poznań i Warszawę i pochodzących z produkcji lat 1904 i 1907, O trudnościach tego okresu świadczy chociażby fakt, że będący w eksploatacji przestarzały tabor tramwajowy, dla zapewnienia względnej sprawności technicznej wozów, wymagał stałej interwencji warsztatów naprawczych Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego w Gorzowie. Ponadto blisko 1 km niemal całkowicie zużytych szyn wymagał natychmiastowej wymiany. Aby tego dokonać gorzowskie przedsiębiorstwo komunikacyjne przeprowadziło demontaż nieczynnych torów tramwajowych w Kostrzynie. Odrębnym problemem komunikacji tramwajowej w tym. okresie był brak przelotowej zajezdni i zbyt mała liczba kanałów naprawczych.

W roku 1959 Gorzów otrzymał nowy tabor tramwajowy, pochodzący z bieżącej produkcji Chorzowskiej Wytwórni Konstrukcji Stalowych w Chorzowie. Uruchomiono również dalsze odcinki linii tramwajowych oraz przeprowadzono kapitalny remont tras już eksploatowanych. Ogółem pod koniec 1959 r, tabor tramwajowy w Gorzowie liczył 36 wozów silnikowych i przyczepnych, łączna długość czynnej trasy wynosiła 13,5 km, a liczba przewiezionych pasażerów osiągnęła 11,6 min. Pod koniec 1960 r. tabor tramwajowy Gorzowa Wielkopolskiego wzrósł do liczby 40 wozów, trasa osiągnęła długość 16,4 km w związku z przedłużeniem linii na ul, Dzierżyńskiego, a liczba przewiezionych pasażerów wzrosła do 12 min.

Plan rzeczowy na lata 1961—1965 zakłada, że pod koniec 1965 r. gorzowski tabor tramwajowy wzrośnie do liczby 45 wozów silnikowych i przyczepnych, czynna trasa tramwajowa osiągnie długość 24,8 km, a liczba przewiezionych pasażerów wzrośnie do 15 mln. Plan przewiduje budowę nowych linii tramwajowych na ul. Podmiejskiej i Warszawskiej oraz przebudowę węzła śródmiejskiego. Ogółem nakłady inwestycyjne na rozbudowę torów tramwajowych i zajezdni w latach 1956—1960 wyniosły 7 387 000 zł, a w latach 1961—1965 wzrosną do 3 200 000 zł, zaś nakłady na kapitalne remonty torów tramwajowych i zajezdni reprezentują analogicznie kwoty 3 736 000 zł i 5 500 000 zł. Udział zakładów przemysłowych zarządzanych centralnie w nakładach inwestycyjnych na rozwój komunikacji tramwajowej w latach 1961—1965 wyniesie 4 200 000 zł.

Silne ukształtowanie poziome obszaru miasta, niekorzystny dla ruchu tramwajowego układ geometryczny ulic oraz okoliczność, że większość linii tramwajowych przebiega po powierzchni komunikacyjnej przeznaczonej dla ruchu kołowego niezależnego wskazywały, że potrzeb komunikacyjnych miasta nie da się rozwiązać wyłącznie w oparciu o rozbudowę trakcji tramwajowej 39. W związku z tym w r. 1960 uruchomiono w Gorzowie miejską trakcję autobusową. Skromny tabor autobusowy w liczbie trzech wozów przewiózł w 1960 r. 548 tyś. osób. Według założeń bieżącego planu pięcioletniego liczba autobusów w r. 1965 wzrośnie do 6 sztuk, a liczba przewiezionych pasażerów — do 730 tys. W celu zapewnienia pełnej opłacalności trakcji autobusowej planuje się przedłużenie sieci komunikacji autobusowej na osiedla podmiejskie.

Obok komunikacji zbiorowej działa w mieście, począwszy od r. 1961, komunikacja indywidualna w postaci 10 taksówek samochodowych Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego. Dalszy rozwój tej formy komunikacji miejskiej uzależnia się od jej pełnej opłacalności.

Komunikację miejską Gorzowa uzupełniają inne układy komunikacyjne, a mianowicie komunikacja kolejowa, dalekobieżna samochodowa i wodna. Gorzowski węzeł kolejowy posiada dwie stacje ładunkowo-rozrzędowe: Gorzów Wielkopolski i Gorzów-Zamoście; obie wyposażone w obiekty składowo-magazynowe i dysponujące w granicach obszaru miejskiego liniami kolejowymi o łącznej długości 12 km. W dniu 9 września 1962 r. Gorzów otrzymał nowoczesny osobowy dworzec kolejowy. Dworzec ten wybudowany został na miejscu dawnego, spalonego w czasie działań wojennych w styczniu 1945 r. Nowy dworzec zaprojektowany przez zespół architektów pod kierownictwem inż. arch, K. Serowskiego posiada obszerny hall z kasami biletowymi i bagażownią, wygodną poczekalnią i świetlicą dla młodzieży, restaurację, pocztę, salon fryzjerski, izbę dla matki z dzieckiem, ambulatorium i łazienki oraz część administracyjno-gospodarczą.

Zastosowanie materiałów z tworzyw sztucznych oraz połączenie współczesnych wymogów funkcji i formy dało w efekcie wnętrze pełne umiaru i nowoczesności.

Dalekobieżna komunikacja samochodowa łącząca Gorzów Wielkopolski z innymi ośrodkami dyspozycyjnymi kraju, jej organizacja i rozwój leżą w sferze działania gorzowskiej ekspozytury Państwowej Komunikacji Samochodowej. I tak np. w r, 1959 Gorzów z innymi ośrodkami miejskimi łączyły 32 linie PKS, w tym 6 linii dalekobieżnych o przeciętnej długości około 100 km i jedna linia pospieszna, na trasie Gorzów Wielkopolski—Skwierzyna—Międzyrzecz—Świebodzin—Sulechów—Zielona Góra—Żary, o długości 181 km. Z pozostałych linii dalekobieżnych do ważniejszych należą linie Gorzów Wielkopolski— Poznań i Gorzów Wielkopolski—Szczecin, Łączna długość wszystkich tras osobowych gorzowskiej ekspozytury PKS wynosiła w r. 1959 ponad 1800 km, a tras towarowych — ponad 400 km.

Państwowa Komunikacja Samochodowa Ekspozytura w Gorzowie planuje w latach 1961—1965 poważny wzrost taboru. Zakłada się, że w r, 1965 tabor gorzowskiej ekspozytury osiągnie liczbę 280 pojazdów mechanicznych, a mianowicie 116 autobusów, 124 samochody ciężarowe, 5 furgonetek i 35 przyczep samochodowych. Tak znaczny wzrost taboru PKS wymagać będzie zasadniczej rozbudowy bazy technicznej, a w szczególności budowy nowej zajezdni, którą zlokalizowano przy ul. Podmiejskiej. Budowa tych obiektów planowana jest na lata 1963— —1964.

Komunikacja wodna, a w szczególności transport wodny, działający w oparciu o gorzowski port rzeczny jest jak dotąd problemem czekającym na ostateczne rozwiązanie. Miasto położone jest nad dolną Wartą, 10 km na zachód od ujścia Noteci do Warty i posiada przez Wartę bezpośrednią łączność z Poznaniem, przez Noteć i Kanał Bydgoski — z Bydgoszczą i portami rzecznymi nad Wisłą i wreszcie przez Wartę i Odrę — ze Szczecinem na północy, a Wrocławiem, Opolem i Górnośląskim Okręgiem Przemysłowym na południu. Przed r. 1945 miasto stanowiło bazę. żeglugi śródlądowej i posiadało własny, dobrze wyposażony port o nadbrzeżu długości 0,5 km i o miesięcznej przepustowości ponad 180 barek o tonażu do 600 t. W pierwszych latach po wyzwoleniu gorzowski port rzeczny, aczkolwiek poważnie zniszczony i pozbawiony urządzeń przeładunkowych, wykorzystany został do wywozu cegły rozbiórkowej. Obecnie — mimo wzrastającego przeciążenia transportu kolejowego i samochodowego — port rzeczny wykorzystywany jest tylko w nieznacznym stopniu. Dla przykładu elektrownia miejska w Gorzowie otrzymuje z kopalń górnośląskich ponad 250 tys. t węgla rocznie, Zakłady Mechaniczne „Gorzów" sprowadzają z podwrocławskich pokładów ponad 2 tys. t piasku formierskiego, jedną trzecią część ogólnokrajowego zapotrzebowania na kopalniaki pokrywają lasy Ziemi Lubuskiej, a wszystkie te surowce dostarczane są na miejsce przeznaczenia przy użyciu transportu kolejowego i samochodowego, mimo iż stanowią klasyczne pozycje towarowe transportu wodnego. Ekspozytura Terenowa Bydgoskiej Żeglugi na Wiśle, Rejon Dróg Wodnych oraz Miejska Rada Narodowa w Gorzowie zdają sobie w pełni sprawę. z opłacalności odbudowy gorzowskiego portu rzecznego, tym bardziej że nakłady inwestycyjne objęłyby głównie odbudową zniszczonych nabrzeży portowych, zakup i instalację dźwigów i innych urządzeń transportowych oraz budowę zaplecza składowo-magazynowego portu.

Chcąc przedstawić możliwie pełen obraz urządzeń i instytucji komunalnych Gorzowa Wielkopolskiego, należy odnotować jeszcze działalność hoteli komunalnych, pływalni, łaźni miejskich i miejskiej pralni. Gorzów posiada dwa hotele komunalne o łącznej liczbie 81 pokoi reprezentujących około 118 miejsc i mogących zapewnić ponad 40 tys. noclegów rocznie, nie licząc hoteli będących własnością urzędów, zakładów przemysłowych i instytucji oraz domów wycieczkowych i schronisk turystycznych. W r. 1965 rozpocznie się w Gorzowie budowę nowoczesnego hotelu komunalnego na 200 miejsc, Ukończenie jego planuje się na rok 1966 względnie 1967.

Miasto posiada doskonale wyposażoną krytą pływalnię o klasycznych wymiarach olimpijskich. Ponadto w Gorzowie znajdują się łaźnie miejskie, które można zaliczyć do najlepiej wyposażonych zakładów tego typu w Polsce. Posiadają one odrębny dział wodolecznictwa, łaźnię rzymską i dezynfektory. Przeciętnie z usług łaźni miejskich korzysta około 250 tys. osób rocznie.

Wreszcie Gorzów posiada własną pralnię miejską. Reprezentuje ona zdolność usługową urządzeń w wysokości około 80 t tkanin rocznie. Zakłada się, że w r. 1965 zdolność usługowa pralni miejskiej wzrośnie o 25%, tzn. że osiągnie 100 t tkanin w ciągu roku.

Rozwiązanie wielu piętrzących się jeszcze przed miastem trudności, zarówno w zakresie gospodarki komunalnej i mieszkaniowej, jak i komunikacji miejskiej, zlikwidowanie w tych dziedzinach licznych zaniedbań lat poprzednich, wymagać będzie niewątpliwie nie tylko określonych środków finansowych i rzeczowych na rozwój gospodarki miejskiej Gorzowa. Przede wszystkim wymagać ono będzie dużego zmysłu organizacyjnego, uporu i odwagi ze strony władz miejskich, a wysokiej dyscypliny wewnętrznej i ofiarności społecznej ze strony samych mieszkańców miasta. Jest to jednak niezbędne, o ile gorzowianie chcą pogłębić i przyspieszyć trwający od kilku lat proces przechodzenia Gorzowa z kategorii prowincjonalnego miasteczka do kategorii wielkoprzemysłowego ośrodka miejskiego.

 
 

Copyright © 2007-2009. All rights reserved.